در چه صورتی مرد میتواند مهریه ندهد؟ | شرایط قانونی و موارد استثنا

در چه صورتی مرد میتواند مهریه ندهد؟

مسائل حقوقی خانواده، به ویژه موضوع مهریه، پیچیدگی‌ها و ظرافت‌های قانونی خاص خود را دارد که عدم آگاهی از آن‌ها می‌تواند به تضییع حقوق یکی از طرفین منجر شود. در چنین شرایط حساسی، همراهی با یک تیم حقوقی مجرب و متخصص، امری ضروری است. موسسه حقوقی دکتر حمید بذرپاچ با سال‌ها تجربه و بهره‌گیری از وکلای برجسته در حوزه دعاوی خانواده و مهریه، آماده است تا با ارائه مشاوره‌های دقیق و دفاع حرفه‌ای، حقوق مالی و معنوی شما را، چه زن باشید و چه مرد، در چارچوب قانون تضمین نماید. در ادامه، به بررسی مواردی می‌پردازیم که ممکن است طبق قانون، مهریه به زن تعلق نگیرد.

باطل بودن عقد ازدواج (بطلان عقد از اساس)

در پاسخ به این پرسش که در چه صورت مرد می‌تواند مهریه ندهد، نخستین و مهم‌ترین شرط، باطل بودن عقد ازدواج از منظر شرع یا قانون است. اگر عقد نکاح منعقد شده بین زوجین به دلیل وجود موانع قانونی یا شرعی (مانند نسبت خونی یا ازدواج در زمان عده) از ابتدا فاقد اعتبار و بی‌اثر باشد، کلیه آثار حقوقی ناشی از ازدواج، از جمله حق مهریه، نیز منتفی خواهد شد. در این حالت، گویی اساساً عقد ازدواجی صورت نگرفته است و هیچ‌گونه حق و تعهد مالی برای طرفین ایجاد نمی‌شود. دریافت راهنمایی و مشورت تخصصی از بهترین وکیل خانواده در تهران می‌تواند در اثبات بطلان عقد و موفقیت در این پرونده، نقشی حیاتی داشته باشد.

فوت یکی از زوجین قبل از نزدیکی و عدم تعیین مهریه

در صورتی که عقد نکاح به‌صورت دائم منعقد شده باشد اما مبلغ مهریه در حین عقد تعیین نگردیده و همچنین پیش از برقراری رابطه زناشویی (نزدیکی)، یکی از زوجین فوت کند، حق دریافت مهریه برای زن ساقط می‌شود. از آنجا که نه مهریه‌ای تعیین شده و نه نزدیکی صورت گرفته، مرگ باعث اتمام رابطه زوجیت و عدم استحقاق زن برای دریافت هرگونه وجهی تحت عنوان مهریه (حتی مهرالمثل) می‌گردد.

مهریه زن حتی پس از فوت نیز یک حق مسلم است و از بین نمی‌رود. برای جزئیات بیشتر به مقاله مهریه زن بعد از فوت: حق مسلمی که از بین نمی‌رود مراجعه کنید.

فسخ عقد پیش از نزدیکی (به دلیل عیوب قانونی)

اگر مرد پس از جاری شدن عقد و قبل از انجام نزدیکی، متوجه وجود عیوب خاصی در زن شود که قانون آن را دلیلی برای فسخ نکاح دانسته است، می‌تواند عقد را یک‌طرفه بر هم بزند. در این شرایط، زن مستحق دریافت هیچ‌گونه مهریه‌ای نخواهد بود، مگر آنکه عیب از جانب خود مرد باشد. شایان ذکر است که اگر بکارت زن در دوران عقد توسط شوهر از بین رفته باشد، مهریه به طور کامل به او تعلق می‌گیرد و مرد نمی‌تواند از پرداخت آن شانه خالی کند. اما در سایر موارد فسخ پیش از نزدیکی، حقی نسبت به مهریه برای زن وجود نخواهد داشت.

در این شرایط، زن مستحق دریافت هیچ‌گونه مهریه‌ای نخواهد بود. برای آشنایی با سریع‌ترین راه گرفتن مهریه: راهنمای کامل مطالعه این مقاله توصیه می‌شود.

برای دریافت مشاوره از بهترین وکیل مهریه در تهران موسسه حقوقی دکتر حمید بذرپاچ آماده همراهی شماست.

 مشخص نبودن مهریه در زمان عقد و جدایی بدون نزدیکی

در عقد دائم، ممکن است با وجود توافق برای برخی حقوق مانند حق طلاق زن، مهریه در حین عقد تعیین نشود (مهرالمسُمی). در این حالت، اگر زوجین بدون برقراری رابطه زناشویی از یکدیگر جدا شوند، زن هیچ‌گونه حقی برای دریافت مهریه ندارد. قانون این حق را تنها زمانی به زن می‌دهد که نزدیکی صورت گرفته باشد. در غیر این صورت، حتی مبلغی تحت عنوان مهرالمثل نیز به او تعلق نخواهد گرفت.

 مطالبه مهرالمثل (در صورت عدم تعیین مهریه)

اگرچه در این بخش به شرایط عدم تعلق مهریه می‌پردازیم، اما لازم است شرایط مهرالمثل نیز تبیین گردد. در عقد دائم که مهریه تعیین نشده باشد، در صورتی که نزدیکی صورت پذیرد، قانون مبلغی را بر اساس عواملی مانند وضعیت خانوادگی، شأن، سن، شغل و تحصیلات زن به‌عنوان مهرالمثل در نظر می‌گیرد و مرد موظف به پرداخت آن است. اما اگر نزدیکی انجام نشده باشد (در شرایط ماده ۴)، حتی این مقدار نیز به زن پرداخت نخواهد شد.

 بخشیدن مهریه توسط زن (هبه یا ابراء)

یکی از واضح‌ترین شرایطی که مرد می‌تواند مهریه ندهد، زمانی است که زن با رضایت کامل و با تنظیم سند رسمی (اقرارنامه محضری) یا اقرار در دادگاه، تمام یا قسمتی از مهریه خود را به همسرش ببخشد. این اقدام حقوقی که می‌تواند در قالب اِبراء (ساقط کردن دین) یا هبه (بخشیدن مال) انجام شود، تعهد مرد به پرداخت آن بخش از مهریه را برای همیشه ساقط می‌کند.

در چنین مواردی، مرد از پرداخت مهریه مبری می‌شود. البته در برخی شرایط امکان قسط‌بندی مهریه: راه‌های مطالبه و تقسیط نیز وجود دارد.

طلاق خلع و مبارات (بذل مهریه)

در طلاق خلع که کراهت زن از شوهر است، زن برای متقاعد کردن مرد به طلاق، در ازای گرفتن حکم جدایی، تمام یا بخشی از مهریه خود را به او می‌بخشد (بَذل می‌کند). همچنین در طلاق مبارات که کراهت و عدم تمایل دوطرفه است، زن در قبال دریافت طلاق، مهریه‌اش را می‌بخشد. در هر دو حالت، پس از بذل مهریه، زن دیگر نمی‌تواند آن را مطالبه یا استرداد کند و مرد از پرداخت آن مبری می‌شود. برای انجام صحیح امور حقوقی مربوط به بذل و اسقاط حق رجوع به مَبذول، حتماً با وکلای مجرب موسسه حقوقی دکتر حمید بذرپاچ مشورت نمایید.

فسخ نکاح به دلیل مشکلات جدی زن (پیش از نزدیکی)

اگر پس از عقد، مرد به واسطه وجود برخی عیوب جسمی یا بیماری‌های جدی در زن (که قانون آن را از موجبات فسخ نکاح می‌داند) اقدام به فسخ نکاح نماید و نزدیکی میان زوجین صورت نگرفته باشد، زن حق دریافت مهریه نخواهد داشت. این شرایط صرفاً در صورت احراز عیوب قانونی و عدم وقوع نزدیکی، موجب سلب حق مهریه می‌شود.

 آیا به زنی که خیانت کرده مهریه تعلق می گیرد؟

در حقوق ایران، خیانت زن یا حتی اثبات رابطه نامشروع و زنا، به هیچ وجه موجب ساقط شدن حق مهریه که به محض انعقاد عقد به ذمه مرد تعلق می‌گیرد، نخواهد شد. مهریه حقی مالی و مستقل از رفتار زن است و تنها در شرایط قانونی خاص فسخ عقد، بطلان عقد، یا عدم نزدیکی بدون تعیین مهریه، از بین می‌رود. بنابراین، در اغلب موارد، حتی زن خائن نیز همچنان مستحق دریافت مهریه خواهد بود.

مهریه حقی مستقل است و حتی در صورت خیانت زن ساقط نمی‌شود. برای اطلاع از عواقب اجرا گذاشتن مهریه این مقاله را ببینید.

 تفاوت بین مهریه عادی و مهرالمثل

در قانون، مهریه انواع مختلفی دارد که رایج‌ترین آن‌ها مهریه عادی (مهرالمسمی) و مهرالمثل است. در مهریه عادی، مبلغ از قبل تعیین شده و زن در صورت وقوع عقد (و حتی پیش از نزدیکی در صورت طلاق یا فوت) می‌تواند کل آن را مطالبه کند. اما مهرالمثل تنها در صورتی قابل مطالبه است که مهریه تعیین نشده باشد و نزدیکی صورت گرفته باشد. تفاوت‌های مهم این دو در جدول زیر خلاصه شده است:

عنوان	مهریه عادی (مهرالمسمی)	مهرالمثل
تعریف	مهریه‌ای که هنگام عقد با توافق طرفین تعیین می‌شود.	مهریه‌ای که پس از نزدیکی و بدون تعیین قبلی، بر اساس شأن زن مشخص می‌شود.
زمان تعیین	همزمان با عقد نکاح	معمولاً پس از عقد و فقط بعد از نزدیکی
مبنا و معیار	بر اساس توافق و رضایت کامل زن و مرد	بر اساس موقعیت خانوادگی، سن، تحصیلات و عرف جامعه
شرایط استحقاق	زن پس از عقد حق دارد (به صورت کامل یا نصف)	فقط اگر نزدیکی انجام شده باشد، قابل مطالبه است.

 نتیجه‌گیری

موارد اصلی که منجر به عدم تعلق مهریه به زن می‌شود، شامل بطلان عقد، فوت یا فسخ نکاح پیش از نزدیکی، عدم تعیین مهریه در عقد دائم همراه با عدم نزدیکی، و همچنین بخشیدن مهریه توسط زن (مانند طلاق خلع یا ابراء) است. آگاهی از این مرزهای قانونی، حیاتی است. موسسه حقوقی دکتر حمید بذرپاچ با تیمی از وکلای متخصص و دلسوز، همواره در کنار شماست تا با تحلیل دقیق پرونده، بهترین راهکار را برای احقاق حق شما ارائه دهد و از حقوق مالی شما در پیچیده‌ترین دعاوی خانوادگی به نحو احسن دفاع نماید. برای تعیین وقت مشاوره تخصصی همین امروز اقدام کنید.

یکی از پرسش‌های رایج، مدت زمان توقیف اموال برای مهریه است. برای جزئیات بیشتر به مقاله مدت زمان توقیف اموال برای مهریه + معرفی اموال قابل توقیف مراجعه کنید.

 سوالات متداول

۱. در صورت عدم تعیین مهریه و طلاق بدون نزدیکی، آیا زن می‌تواند بابت مدت عقد، مبلغی دریافت کند؟

خیر، اگر مهریه تعیین نشده باشد و نزدیکی نیز صورت نگرفته باشد، زن حق دریافت هیچ مبلغی (از جمله مهرالمثل) را ندارد.

۲. آیا مرد می‌تواند مهریه را در صورت اثبات سوء رفتار یا عدم تمکین زن ندهد؟

خیر، سوء رفتار، عدم تمکین، یا حتی خیانت زن، به خودی خود موجب ساقط شدن حق مهریه نمی‌شود و مهریه حقی مستقل است.

۳. آیا مهریه در طلاق توافقی هم باید پرداخت شود؟

در طلاق توافقی، پرداخت یا بخشش مهریه کاملاً قابل مذاکره و توافق میان زن و مرد است و طرفین می‌توانند بر سر نحوه پرداخت یا مقدار آن به نتیجه مشترک برسند.

۴. در عقد دائم، اگر مرد قبل از نزدیکی زن را طلاق دهد، وضعیت مهریه چگونه خواهد بود؟

در صورتی که مهریه تعیین شده باشد (مهرالمسمی)، مرد موظف به پرداخت نصف مهریه به زن خواهد بود.

۵. اگر زن در طلاق خلع، مهریه‌اش را ببخشد، آیا بعداً می‌تواند از بخشش خود پشیمان شود و آن را مطالبه کند؟

بله، در طلاق خلع، زن تا پیش از پایان عده می‌تواند به میزان مهریه بخشیده شده (بذل) به طلاق رجوع کند و بخشش خود را پس بگیرد، مگر آنکه حق رجوع اسقاط شده باشد.